Nasi partnerzy

  • image
  • image
  • image
  • image
  • image
  • image
  • image
  • Instal-mont
  • image
  • Autokompleks
  • image
  • image

Fotoreportaże

  • Niedziela - Dni Czchowa '2017 z Akcją Biblioteki i gościem wieczoru
  • Sobota - Dni Czchowa '2017 z gościem wieczoru
  • Piknik rodzinny w Piaskach-Drużkowie i koncert Marka Piekarczyka! - fot. red. J.Dębiec
  • III dzień Baszta Jazz Festivalu Czchów '2017 - fot. red. Joanna Dębiec
  • II dzień Baszta Jazz Festivalu - fot. red. Joanna Dębiec
  • Archiwum

Złota

Administrator.

PREZENTACJA MIEJSCOWOŚCI - SERIA PUBLIKACJI "CZAS CZCHOWA" ROK 2004 - ARCHIWUM

aktualizacja nazwisk i funkcji 04.10.2013.

Powierzchnia sołectwa: 801 ha

Liczba mieszkańców: 1368

Liczba budynków mieszkalnych: 310

 

Radni reprezentujący Złotą w Radzie Miejskiej:

Stanisław Sapała,

Paweł Pachota

 

Sołtys wsi:

Jerzy Kornaś, zam. Złota 366

 

Proboszcz Złotej – ks. dr Stanisław Kądziołka

 

 

Duża miejscowość usytuowana na północnym krańcu gminy przy drodze Biskupice Melsztyńskie – Dębno. Miejscowość słynie m.in. z interesującego kompleksu sakralnego (dwa kościoły, muzeum parafialne). Znajduje się tu szkoła podstawowa, Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy dla dzieci specjalnej troski, duży dom strażaka, który pełni wieloraką funkcję: kawiarnia, punkt lekarski, centrala telefoniczna, itd. Zwraca tutaj uwagę dbałość mieszkańców o posesje, m.in. dom Państwa Stalmachów zdobył swego czasu wyróżnienie w konkursie „Złota Wiecha” – pani Maria Stalmach zgromadziła ponadto interesujący zbiór przedmiotów i ubiorów używanych ponad sto lat temu. W ten sposób powstała prywatna izba regionalna. Złota leżąca nieco na uboczu głównych szlaków komunikacyjnych jest jedną z bogatszych miejscowości gminy. Wielu mieszkańców już po stanie wojennym zaczęło szukać pracy poza granicami kraju. Natomiast w Złotej pojawiały się nowe piękne domy, na drogach – zachodnie samochody. Społeczność złocką jest specyficzna, patriotyzm lokalny, zaradność i gościnność (patrz: wywiad z sołtysem w dalszej części prezentacji – przyp. red.) – to cechy ją najtrafniej charakteryzujące.

Od roku 2003 Złota ma ponownie swój Klub Sportowy „Temida”, któremu kibicują wszyscy, od najmłodszych do najstarszych mieszkańców. W Złotej znajduje się od niedawna siedziba dekanatu.

Jest tu wiele miejsc do zobaczenia, pokazania, w dalszej części PREZENTACJI będzie ku temu okazja.

 

 

ARCHEOLOGIA ZŁOTEJ

Andrzej Szpunar

 

Archeologiczne dzieje miejscowości Złota zaczęły się, podobnie jak w przypadku innych miejscowości gminy Czchów, dopiero od badań archeologicznych metodą powierzchniową polegających na poszukiwaniach śladów prehistorycznych osiedli na zaoranych polach wiosną i jesienią. Badania te były prowadzone w 1989, 1990 i 1994 roku.

W ich wyniku odkryto 21 stanowisk archeologicznych, czyli śladów ludzkiej obecności z różnych epok pradziejowych. Ważnym elementem tych badań jest to, że zarejestrowano rozmaite ślady pobytu człowieka w pradziejach ze wszystkich okresów archeologicznych, począwszy od najstarszych tj. epoki kamienia po znaleziska nowożytne.

Miejscowość Złota położona na malowniczych górkach była najwyraźniej bardzo atrakcyjnym miejscem do osiedlania się począwszy już od czasów prehistorycznych do dzisiaj. Pierwsi ludzie pojawili tu w epoce kamienia. Początki działalności ludzkiej w szeroko pojętej dolinie Dunajca i na Pogórzu związane są z gromadami łowców reniferów, którzy żyli tu już ponad 10 tysięcy lat temu. Zbliżony do warunków obecnej tundry, klimat panujący w owych czasach sprzyjał istnieniu niewielkich grup ludzkich, których podstawowym elementem egzystencji było polowanie na renifery. Zwierzęta te dostarczały mięsa, kości i skór niezbędnych do przetrwania w surowym klimacie mijającej właśnie epoki lodowcowej.

Przedmioty związane z epoką kamienia znane są z 7 miejsc na terenie Złotej; są to zwykle niewielkie kawałki krzemienia noszące ślady ludzkiej działalności, w czasach kiedy jedynym, znanym surowcem do wytwarzania narzędzi był właśnie krzemień.

Nowe czasy zwane przez archeologów neolitem (5 500 – 2 400 p.n.e.) reprezentowane są na terenie Złotej także przez 7 stanowisk archeologicznych. Z samego początku neolitu pochodzą znaleziska z osady kultury ceramiki wstęgowej rytej.

Nastąpiła wtedy całkowita zmiana gospodarki, sposobu i warunków życia ludzi. Z nastaniem nowej epoki pojawiła się i szybko upowszechniła umiejętność uprawy ziemi i hodowli zwierząt. Te zasadnicze zmiany, uważane za jedne z najważniejszych w dziejach rewolucji gospodarczych, dokonały się na ziemiach polskich w wyniku przybycia gromad najstarszych rolników i hodowców z cywilizacją już w pełni ukształtowaną.

Kolejne fale migracji podejmowanych między innymi w poszukiwaniu żyznych gleb dotarły na ziemie południowej Polski, w tym także w okolice Złotej.

Uprawa ziemi i udomowienie zwierząt stanowiły najważniejsze osiągnięcia nowej epoki. Ich opanowanie pozwoliło na całkowitą zmianę podstaw gospodarczych i warunków bytowania pradziejowych społeczności. Wcześniejszy, trwający w skali dziejów powszechnych ponad trzy miliony lat okres rozwoju kultury ludzkiej opierał się wyłącznie na zbieractwie, łowiectwie i rybołówstwie. Ludzie byli całkowicie uzależnieni od przyrody, zmuszeni do nieustannego wędrowania tropem stad, najpierw zwierząt epoki lodowej, potem na mniejszą już skalę drobnej zwierzyny strefy leśnej. Opanowanie uprawy ziemi i hodowli zwierząt całkowicie odmieniło sposób życia. Obok tych dwóch fundamentalnych umiejętności, przybyłe zza Karpat gromady pierwotnych rolników i hodowców upowszechniły szereg dalszych umiejętności i osiągnięć cywilizacyjnych. Była wśród nich umiejętność lepienia glinianych naczyń, potrzebnych rolnikom do przechowywania zapasów żywności, podgrzewania i przygotowywania pokarmów.

 

Rolnictwo, którego cechą charakterystyczną jest sezonowość zbiorów, wymuszało konieczność przechowywania zapasów, stąd w gospodarstwie domowym pojawiły się gliniane naczynia. Lepiono je ręcznie z miejscowych glin, do których dodawano substancje organiczne (m.in. plewy), a także piasek, mielone kamienie i skorupy. Naczynia wypalano bezpośrednio w ogniskach. Formy ceramiki w początkach neolitu nawiązywały do wykorzystywanych w bliskowschodniej kolebce cywilizacji tykw i półkulistych skorup. Naczynia zdobiono zestawem rytych lub odciskanych motywów stąd nazwa kultura ceramiki wstęgowej rytej.

Wraz z opanowaniem tych umiejętności radykalnej zmianie uległy warunki życia. Stabilizacja osadnictwa sprawiła, iż w neolicie pojawiają się rozległe, długotrwale zamieszkiwane osady, zabudowane solidnymi domostwami słupowymi. Innym jej przejawem było też pojawienie się cmentarzysk, rozwój rękodzieła i sztuki. Wśród narzędzi – obok form wcześniej znanych – pojawiły się sierpy wykonane z kilku retuszowanych wiórów krzemiennych (taki właśnie wiór krzemienny ze śladami wyświecenia powstałego przy ścinaniu kłosów zbóż pochodzi ze Złotej).

Plemiona kultury ceramiki wstęgowej rytej przyniosły na ziemie polskie ugruntowaną umiejętność uprawy roli, wykształconą w basenie środkowego Dunajca. Ludność kultury ceramiki wstęgowej stosowała rozmaite sposoby uprawy ziemi. Najważniejsze znaczenie posiadała ręczna, kopieniacza uprawa typu ogrodowego, prowadzona w bliskości osiedli na niewielkich poletkach, zlokalizowanych głównie w dolinach rzek. Znaczne zalesienie sprawiło, iż pierwszym etapem uprawy było usunięcie drzew i krzewów. Wycinano je kamiennymi siekierami i po przesuszeniu spalano, wykorzystując popiół jako najprostszy sposób użyźnienia. Nie znając innych sposobów, doprowadzano co pewien czas do wyjałowienia gleby i pól, znów powodowało to konieczność porzucenia i zajęcia pod uprawę nowych areałów, zazwyczaj w niewielkiej odległości. Opuszczone pola były przeznaczone pod wypas owiec, kóz, krów i świń. Czasem wysuwane są przypuszczenia, iż pola użyźniano przez spalanie na nich słomy po zbiorach lub nawet specjalnie przynoszonego drewna. Możliwe jest też, iż stosowano rodzaj prymitywnej dwupolówki, dopuszczając do przejściowego zarastania porzuconych na pewien czas pól uprawnych. Po wypaleniu ściętych drzew i krzewów, wystygnięciu pogorzeliska i usunięciu ewentualnie niedopalonych kawałków drewna, wysiewano ziarna zbóż bezpośrednio w popiół zalegający na powierzchni. W następnych latach istniała jednak konieczność spulchniania ziemi. Dokonywano tego za pomocą drewnianych, rogowych lub kamiennych kopaczek (tzw. motyki w kształcie kopyta szewskiego).

Najstarsi rolnicy uprawiali kilka gatunków pszenicy, rzadziej jęczmień i proso. Nie jest pewne, czy uprawiano również żyto i konopie. Kłosy zbóż ścinano krzemiennymi sierpami. Do mielenia służyły prymitywne żarna nieckowate, w których rozcierano ziarna kamiennymi rozcieraczami na lekko zagłębionych płytach piaskowcowych lub granitowych. Stosowano uprawy grochu i soczewicy, potwierdzona jest też znajomość maku, lnu, wyki. Istotne znaczenie posiadała też hodowla zwierząt – bydła rogatego, owiec, kóz i trzody. Rybołówstwo i łowiectwo – wcześniej jedyne sposoby zdobywania pożywienia – miały u plemion kultury ceramiki wstęgowej tylko pomocnicze znaczenie.

W drugiej połowie V i na początku IV tysiąclecia p.n.e. nastąpiły istotne zmiany w kulturze i gospodarce najstarszych rolników. Nadal zamieszkiwano długie domostwa, ale wznoszono je przeważnie na planie trapezu. Zmieniła się także organizacja osad. W miejsce pojedynczych zagród pojawiły się całe kompleksy domostw, często otoczonych rowem. Ślady tych ludzi zostały także znalezione w Złotej, nazywamy ich ludami kultury lendzielskiej (od miejscowości Lengyel koło Kaposvaru w zachodnich Węgrzech).

Ludność ta kontynuowała w zasadniczej masie tradycje wczesnoneolitycznej gospodarki rolniczo-hodowlanej. Podobnie jak wcześniej ziemię uprawiano systemem kopieniaczym lub stosowano gospodarkę wypaleniskową w celu przygotowania pól pod wysiew zbóż. Powiększająca się liczebność grup ludzkich spowodowała zmiany w systemie uprawy roli. Powierzchnia pól położonych na obrzeżach dolin była niewystarczająca dla ich wyżywienia, stąd nasiliła się ekspansja na tereny wyżej położone, związana z trzebieżą lasu. Uprawiano pszenicę, jęczmień, proso, prawdopodobnie także żyto. Istotną rolę odgrywała również hodowla, przede wszystkim bydła. Ludność używała kamiennych siekier i toporów do karczowania puszczy i obróbki drewna, drewnianych i rogowych narzędzi do spulchniania ziemi, sierpów składających się z krzemiennych ostrzy osadzonych w rękojeściach z surowców organicznych. Do mielenia ziarna służyły jak u wcześniejszych gromad rolniczo-hodowlanych nieckowate żarna. Pomocniczą rolę w zdobywaniu pożywienia odgrywało zbieractwo, łowiectwo i rybołówstwo.

Kolejna wielka epoka – epoka brązu zaczęła się na naszych ziemiach około 2400 p.n.e. W miejsce powszechnie panującego prze setki tysięcy lat kamienia jako podstawowego surowca do wyrobu narzędzi i broni zaczęto stosować stop miedzi i cyny. Znajomość metalu wymagała nowych umiejętności szczególnie techniczno-technologicznych. Życie ludzi nie ulegało większym zmianom. Nadal mieszkano w osadach zbliżonych wyglądem do jeszcze niedawno istniejących wsi. Epoka brązu reprezentowana jest na terenie Złotej przez jedno znalezisko pochodzące z wczesnej fazy, datowanej na lata 2400 – 1700 p.n.e.

Schyłek epoki brązu i wczesnej epoki żelaza i nowe prądy kulturowe idące wraz z opanowaniem znacznych terenów Europy przez ludy celtyckie doprowadziły do powstania w II i I w p.n.e. kultury przeworskiej. Kultura ta rozwijała się również w okresie wpływów rzymskich w latach I – do IV w. n.e.

Okres istnienia kultury przeworskiej nazywany jest okresem wpływów rzymskich, ponieważ ziemie polskie znalazły się w zasięgu oddziaływań wielkiej cywilizacji Imperium Rzymskiego. Z tego okresu (lata 200 – 300 n.e.) pochodzą znaleziska na terenie pradawnej osady w Złotej. Znalezione zostały tam fragmenty naczyń toczonych na kole. Są one znakiem, że ludzie mieszkający w tej wiosce nauczyli się juz nowej umiejętności, jaką było używanie koła garncarskiego. Dotychczas przez całe tysiąclecia naczynia lepiono tylko ręcznie.

Po upadku Cesarstwa Rzymskiego na wyludnione ziemie polskie przybyli nasi bezpośredni przodkowie – Słowianie. Na terenie Złotej brak jest zabytków z najwcześniejszej fazy pojawienia się Słowian. Znaleziono ślady po dwóch osadach datowanych dopiero na IX – XI w. Przypuszczalnie są to pierwsi osadnicy i założyciele wioski trwającej do dziś. Pierwsza pisana wzmianka pochodzi z 1346 r., zapewne parafia powstała przed 1346 r. Pierwotnie wieś nazywała się Złotnica, z kościołem drewnianym fundacji rycerskiej herbu Drużyna.